اغلب نیازی نیست زیاد به خوابیدن فکر کنیم، چون بخشی از زندگی عادی ماست که همه از ان برخورداریم. اما وقتی دچار بی خوابی می شویم تازه اهمیت این مسئله را در می یابیم.

در واقع بیشتر ما درطول زندگی خود چند باری در خوابیدن دچار مشکل می شویم. این مشکل (Insomnia –  بی خوابی) اغلب موقتی است و بیشتر هنگام ناراحتی و یا هیجان روی می دهد و پس از چند روز که اوضاع به حال عادی بازگشت خود به خود حل می شود.

به هر حال ما برای استراحت و سلامت فکری و جسمی به خواب احتیاج داریم  و اگر مشکل بی خوابی ادامه یابد به تدریج متوجه عوارض آن خواهیم شد.

---

بی خوابی چیست ؟ 

خواب فرایندی طبیعی است که بطورمنظم در هر بیست و چهار ساعت اتفاق می افتد و در آن حالت انسان، ناهشیار و نسبت به اتفاقات اطراف خود نا آگاه است.

خواب دو نوع عمده دارد:

الف: خواب با حرکت سریع چشمها

 که سرتاسر شب چند بار اتفاق می افتند و ما طی آنها خواب می بینیم. دراین نوع خواب که حدودا یک پنجم زمان خوابیدن را به خود اختصاص می دهد مغز بسیار فعال بوده و ماهیچه‌های بدن در حال استراحت هستند و چشمها به سرعت به چپ و راست حرکت می کنند.

ب: خواب بدون حرکت سریع چشم ها

در این حالت مغز آرام بوده ولیکن بدن حرکت می کند در این هنگام هورمونها آزاد شده و وارد سیستم گردش خون می شوند و بدن به ترمیم خستگی ها و فرسودگیهای حاصل از فعالیتهای روزانه می پردازد. این نوع خواب دارای چهار مرحله است:

مرحله پیش از به خواب رفتن

در این مرحله عضلات آرام می گیرند، ضربان قلب کند شده و دمای بدن کاهش می یابد.

خواب سبک

در این مرحله هنوز می شود به سادگی و بدون احساس گیجی از خواب بیدار شد.

موج آهسته

در این مرحله فشار خون کم می شود، ممکن است در خواب صحبت کنیم یا راه برویم.

خواب عمیق با موج آهسته

در این حالت از خواب بیدار کردن ما خیلی سخت است و در صورت وقوع  احساس گیجی خواهیم کرد.

جابجایی بین مراحل یک و دو در خواب شبانه حدود پنج بار اتفاق می افتد و هر چه به صبح نزدیکتر شویم میزان خواب دیدن ما افزایش می یابد.

در جریان یک خواب طبیعی تقریبا هر دو ساعت یک بار به مدت یک یا دو دقیقه بیدار می شویم ولی معمولا آن را بیاد نمی آوریم ولی اگر در این حالت از قبل دلشوره داشته باشیم یا در اطراف ما سر و صدا باشد یا همسر ما خروپف کند، احتمالش بیشتر است که این دوره های بیداری را به یاد آوریم.

به چقدر خواب نیاز داریم؟

پاسخ این سوال عمدتا بستگی به سن ما دارد.

نوزادان روزانه حدود هفده ساعت میخوابند.
کودکان بزرگترتنها به نه یا ده ساعت خواب شبانه نیاز دارند.
اغلب افراد بالغ نیازمند هفت یا هشت ساعت خواب شبانه هستند.

افراد مسن تر هم به همین مقدار خواب نیاز دارند، اما اغلب ممکن است فقط یک دوره خواب عمیق شبانه در طی سه تا چهار ساعت اول داشته و پس از آن ممکن است آسان تر از خواب بیدار شوند.

بعلاوه، تمایل به خواب دیدن با افزایش سن کاهش می یابد. همچنین افراد همسن در شرایط یکسانی به سر نمی برند و با هم تفاوت دارند.

اغلب افراد به هفت یا هشت ساعت خواب نیاز دارند اما افرادی هم  هستند که با سه تا چهار ساعت خواب شبانه سر می کنند.

خوابیدن شبانه بطور منظم و بیش از هفت یا هشت ساعت، مفید نخواهد بود. 

دوره های کوتاه مدت بیداری بسیار بیشتر از آنچه واقعا هستند حس  می شوند بنابراین به سادگی ممکن است احساس کنیم کمتر از میزان واقعی خواب بوده ایم.

اگر نخوابیم چه می شود؟

  اگر نتوانیم بخوابیم نگران می شویم، اگر بی خوابی گهگاهی اتفاق بیفتد روز بعدش احساس خستگی خواهیم داشت اما در این حالت آسیبی به سلامتی جسمی و روانی ما وارد نمی شود اما پس از چند شب بی خوابی به تدریج متوجه خواهید شد:

? تمام مدت خسته هستید
? در طی روز چرتتان می گیرد
? تمرکز فکری برایتان سخت می شود
? تصمیم گیری برایتان مشکل می شود
? شروع به احساس افسردگی می کنید

اگر با ماشین آلات سنگین  کار می کنید یا در حال رانندگی باشید این میتواند بسیار خطرناک باشد.سالانه مرگ و میر فراوانی به دلیل به خواب رفتن افراد حین رانندگی اتفاق می افتد. فقدان خواب همچنین میتواند ما را در مقابل فشار خون بالا، چاقی و دیابت آسیب پذیر سازد.

بی خوابی در دوران بزرگسالی

خواب بیش از حد کم (Insomnia) ممکن است احساس کنید خواب کافی ندارید و یا حتی اگر  میزان ساعات، برای خواب شبانه به نظر کافی آیند، یک استراحت مناسب در طول شب برایتان حاصل نمی شود. دلایل روزمره فراوانی برای خوب نخوابیدن وجود دارند:

? اتاق خواب گرم یا سرد است یا سر و صدا زیاد است.
? ممکن است رختخواب، ناراحت یا کوچک باشد.
? احتمال دارد الگوی خواب  همسر شما با شما متفاوت باشد.
? شما ممکن است یک الگوی منظم برای خواب نداشته باشید یا به میزان کافی نرمش بدنی نکنید.
? خوردن بیش از حد ممکن است خوابیدن را مشکل سازد.
? گرسنه به بستر رفتن ممکن است سبب بیداری پیش از موعد گردد.
? سیگار، الکل و نوشیدنی های کافئین دار مثل چای و قهوه
بیماری، درد یا تب بالا.

برخی علل جدی تر عبارتند از:

? مشکلات احساسی
? ناشی از کار
? اضطراب و نگرانی
? افسردگی ، شما ممکن است صبح زود از خواب بیدار شوید و قادر به خوابیدن دوباره نباشید.
? فکر بیش از حد به مشکلات روزانه

آیا مصرف قرص کمکی به ما میکند؟

قرص های خواب چندین سال است که بوسیله مردم مصرف می شوند ولی این قرص ها:

? اثر طولانی مدت ندارند.
? روز پس از مصرف آنها شما خسته و تحریک پذیر خواهید بود.
? خیلی زود کارایی خود را از دست می دهند و شما مجبورید از مقدار بیشتری دارو استفاده کنید.
? بسیاری به آن معتاد می شوند، در واقع با مصرف طولانی مدت قرص های خواب آور انسان از نظر جسمی و روانی به آنها وابسته می شود.
? بسیاری از عوارض قرصهای خواب آور جدید (zolpidem, zalpelon, zopiclone) هم شبیه قرصهای قدیمِی مانند Nitrazepam, Temazepam, Diazepam می باشد.

قرصهای خواب بایدبرای مدت کوتاه (کمتر از دو هفته) مصرف شود. (مثلا در مواقعی که شما اصلا خوابتان نمی برد و دچار پریشانی شده اید)

اگر شما مدت طولانی است که از این دارو ها استفاده می کنید بهتر است با مشورت پزشک خود مقدار  مصرف را به تدریج کاهش دهید، در برخی موارد نیز مصرف دارو های ضد افسردگی مفید می باشد.

داروهای بدون نسخه پزشک

چند مورد از این گونه دارو ها وجود دارد که شما مثل دارو های ضد آلرژی و سرماخوردگی می توانید آنها را بدون نسخه پزشک خریداری کنید.

البته این دارو ها تا حدودی موثرند اما به احتمال قوی روز بعد شما کاملا خواب آلود خواهید بود.

اگر شما از این دارو ها مصرف کردید حتما به اخطار های مربوطه توجه کنید و روز بعد جدا از رانندگی و کار با وسایل خطرناک دوری کنید.

مشکل دیگر هم اینکه بدن نسبت به این داروها مقاوم شده و به تدریج شما مجبورید مقدار بیشتری دارو مصرف کنید تا به اثر مطلوب دست یابید، بهترین راه این است که به طور موقت از این دارو ها استفاده کنید و هر گز به مدت زیاد آن را به کار نبرید.

نوع دیگر درمان، استفاده از دارو های گیاهی است و اکثر آنها بر پایه گیاه دارویی سنبل الطیب ساخته می شوند.

اگر از این گیاه دارویی به مدت دو سه هفته شبانه استفاده شود بهترین نتیجه را خواهد داشت اما اگر گهگاه از آن استفاده کنیم نتیجه مورد نظر را نخواهد داشت.

به مانند دارو های ضد آلرژی ما باید مراقب عوارض استفاده از این دارو ها باشیم. اگر برای فشار خون دارو مصرف می کنید یا از سایر دارو های آرام بخش یا خواب آور استفاده می کنید حتما قبل از استفاده از این دارو ها با دکتر خود مشورت کنید.

درمان بر پایه روان شناسی

یک روش درمانی به نام درمان رفتار شناسی مفید بوده است. این نوع درمان به بیمار کمک می کند تا از فکر و خیال بیهوده ای که باعث اضطراب می شود دوری کند.

چیز هایی که باید از آنها اجتناب کرد:

همه می دانند که الکل به انسان برای به خواب رفتن کمک می کند، اما مشکل اینجاست که اغلب اگر الکل مصرف کرده باشیم نیمه شب از خواب بیدار میشویم و اگر بطور منظم برای به خواب رفتن الکل مصرف کنیم به تدریج به مقدار بیشتری الکل احتیاج پیدا خواهیم کرد و اگر هم  به یکباره مصرف آن را قطع کنیم برای یک یا دو هفته خوابیدن ممکن است بسیار دشوار شود.

دارو های کاهش وزن دارو های مخدر مانند اکستاسی، کوکائین، آمفتامین و غیره نیز باعث بی خوابی می شوند.

منبع